Z powodu naturalnej determinacji, silnego poczucia sprawstwa, a także dlatego, że zwyczajnie tym dzisiejszym dorosłym tej odpowiedzialności we własne ręce często nigdy w pełni nie dano (to temat na długą analizę, ale popatrzcie na swoje życie - kiedy pojawiła się w nim prawdziwa możliwość stanowienia o sobie).

Dzieci są mega kompetentne. Rodzą się już z całą listą potrzebnych kompetencji, a potem rozwijają dzięki nim kolejne umiejętności, jeżeli tylko odnajdą ku temu odpowiednie warunki.

 



Obserwuję to od lat - najpierw u moich uczniów, potem u własnych dzieci. Teraz, w czasie pandemii, szczególnie rzuca mi się w oczy porównanie autentycznej dziecięcej odpowiedzialności i ogromnego jej braku u dorosłych.

4-letni syn znajomych trzymający należyty dystans od odwiedzającej go w ogrodzie babci i przeganiający grupkę obcych dzieci, które zaczynają bawić się w bezpośrednim kontakcie z nim na jego przydomowym placu zabaw. D. zaniepokojona gromadzącymi się rodzinami z dziećmi na rowerach czy rolkach w czasie, gdy zalecane było całkowite pozostanie w domu. 1,5-roczna N., która w ciągu kilku dni nauczyła się myć sama ręce i pilnuje tego przed każdym posiłkiem oraz po powrocie do domu.

 



Nie trzymają się zasad, bo im je narzucono. Trzymają się, bo na poziomie swoich możliwości rozumieją powagę sytuacji. Rozumieją, że odpowiedzialność za siebie wymaga również odpowiedzialności społecznej.

Tęsknią za przyjaciółmi, za normalnością, ale się nie buntują. Bo nikt nie zmusza ich do utrzymywania ograniczeń, ale daje im je w postaci odpowiedzialności za siebie i innych.

Dzieci nie trzeba bombardować ze wszystkich stron informacjami, nakazami, upominać. Jeśli dorośli w ich otoczeniu darzą je zaufaniem, przedstawiają niezbędną ilość faktów i odpowiadają na pytania, dzieci przejmują odpowiedzialność za siebie w tym powierzonym im fragmencie. Dzięki naturalnej potrzebie bycia społecznie przyjętym, na powierzone zaufanie odpowiadają byciem godnym tego zaufania.

 



Ale nie jest to możliwe, jeśli tę odpowiedzialność próbujemy im narzucić lub gdy po dobrym wstępie chcemy jednak trzymać nad nią kontrolę.

Prawdziwa odpowiedzialność jest wtedy, gdy zdobytą wiedzę internalizuję, gdy rozumiem i przyjmuję jako własną, a następnie podejmuję decyzję, jak ją wykorzystam.

Dostaję fakt. Obracam go w rękach, analizując ze wszystkich stron, a potem przyjmuję lub odrzucam. Jest mój albo nie. Nie chcę zależeć od czyichś decyzji, nie chcę kierować się nakazami, które są sprzeczne z moją wiedzą, nie chcę działać jedynie w obawie przed karą, nie chcę być manipulowany z powodu niewystarczającej wiedzy i zaangażowania w sprawę. Chcę być odpowiedzialny za siebie. Robię coś, bo uważam, że jest do dla mnie dobre, bo rozumiem, z jakich faktów i przekonań ta decyzja wynika, bo to jest moja decyzja.

Brakuje tej kompetencji wielu nam dorosłym. Ale dzieci są zawsze gotowe, by ją rozwijać.

 



--------------------------------------------

Trochę nadając tej odpowiedzialności czasu pandemii fizycznego ciała, zrobiłyśmy z dziewczynkami własne mydełka. Jeśli macie również ochotę, poniżej znajdziecie instrukcję wykonania.

Do przygotowania domowych mydełek użyłyśmy:

0,5 kg transparentnej bazy glicerynowej,

barwniki naturalne: kurkuma, papryka słodka, kakao, spirulina, węgiel aktywny,

substancje nawilżające itp.: olej kokosowy, olej jojoba, masło shea, miód,

dodatki: fusy kawy, mak, skórka z pomarańczy, płatki owsiane, koszyczek rumianku, kwiat malwy.

I dziś od samego rana myślę sobie, co też się wczoraj takiego zadziało, co nie zadziało się juz dziś, ani przedwczoraj, ani w setki innych dni.

Mam pewną koncepcję, ale jest dość rozbudowana i potrzeba mi czasu, żeby się z Wami nią podzielić. Dziś więc tylko nasz pulchny kawałek z życia. Pachnący drożdżami, wanilią, masłem i spokojem.

Macie jakieś koncepcje, skąd biorą się takie idealne dni? Albo czemu nie zdarzają się częściej? Czy robimy na co dzień coś nie tak? Jak wyłapać clou sprawy, tajną esencję spokoju i zaaplikować do codzienności. Na czas home office, na czas weekendów, na czas urlopu macierzyńskiego/wychowawczego.

Zdarzają Wam się takie dni? A może to u Was codzienność?

Ja dzisiaj do Was z takim apelem przychodzę. Chciałam Was prosić, żebyście przez najbliższe dni postarali się nie być kreatywni. Ja wiem, że presja jest ogromna, bo jak się wszyscy dzielą, co to niesamowitego z dziećmi zrobili, to człowiek się czuje jak rodzic gorszego sortu.

Wiem, miejsc, w których możecie znaleźć pomysły na fantastyczne aktywności dla dzieci - prace plastyczne, eksperymenty, zabawy sensoryczne itp. jest całe mnóstwo i w ostatnim czasie przewijają się przez nasze tablice z dużą intensywnością. I naprawdę super, że rodzice szukają sposobów na zorganizowanie swoim pociechom czasu, super, że dzielą się nimi z innymi, super, że dzieci mają okazję tworzyć, doświadczać, rozwijać się.

Obawiam się tylko tego, że w tym wyjątkowym czasie, trudnym czasie, bardzo łatwo wpaść we własną pułapkę. Inspirujące zdjęcia zaczynają wpędzać nas w poczucie winy. Że za mało, że mało kreatywnie, że inni robią lepiej. Skupiamy się na tym, że skoro dzieci siedzą w domach, musimy im ten czas jak najlepiej zapełnić. Zapominamy często o kilku bardzo ważnych sprawach.




Po pierwsze, że ta "kwarantanna" może jeszcze potrwać. Co oznacza, że musimy rozsądnie rozłożyć siły. To nie jest bieg na krótkim dystansie. Tu liczy się taktyka.

Po drugie, że to trudny czas. Wiele rzeczy nas obciąża - mniej lub bardziej przymusowa izolacja, lęk o zdrowie własne i najbliższych, niepewna sytuacja finansowa, wychodzące z ukrycia traumy obudzone przez obniżone poczucie bezpieczeństwa, naturalne w tej sytuacji wachania nastroju. To, czego nam potrzeba, to spokój. To czas na uporanie się z trudnościami, poukładanie sobie rzeczywistości na nowo, dopuszczenie trudnych emocji, bycie tu i teraz. Nadmiar obciążeń, depczące po piętach poczucie obowiązku, winy, spychanie własnych przeżyć na dalszy plan może w obecnej sytuacji zaowocować większym kryzysem psychicznym.




Po trzecie, założenie, że rodzic powinien dziecku organizować czas jest z zasady błędne! Oczywiście wspólne spędzanie czasu z dzieckiem i dbanie o warunki, w których będzie się mogło rozwijać jest bardzo ważne, ale wcale nie oznacza to, że rodzic ma być animatorem czasu wolnego. Robienie kreatywnych rzeczy ma wynikać z obustronnej chęci zrobienia razem czegoś twórczego. Przy czym twórcze może być również wspólne leżenie na podłodze i patrzenie w sufit!

Po czwarte, prawdziwe życie rodzinne tak nie wygląda. Zostaliśmy wszyscy w domach, a nie w mini szkołach czy przedszkolach. A w domach życie toczy się rytmem dyktowanym przez potrzeby członków rodziny, głównie te fizjologiczne i obowiązki wynikające z prowadzenia gospodarstwa domowego - posiłki, czynności higieniczne, porządki, pranie itp.. Bardzo rzadko dzieci mają okazję doświadczyć takiego prawdziwego życia rodzinnego, naturalnego rytmu życia. W zwykłej szarej codzienności większość czasu podporządkowana jest zazwyczaj pracy, obowiązkom szkolnym, innym sprawom do załatwienia - urzędom, lekarzom itp. Czas wakacji też rządzi się odmiennymi prawami. W niektórych domach chociaż w weekendy życie toczy się naturalnym torem, choć dla wielu to nadal czas pracy, dla innych czas odpuszczania wszystkiego, dla jeszcze innych czas dodatkowych aktywności.

Zostaliśmy w domach na długo, w licznym gronie, z wieloma ograniczeniami. To dla większości z nas zupełnie nowa sytuacja. Warta zaopiekowania się, przyjrzenia, powolnego rozpoznania i zaplanowania. To jak nowy ląd. Ląd, na którym musimy się urządzić. Do tego potrzeba czasu, uważności, skupienia. Wpadanie w popłoch, narzucanie szybkiego tempa na starcie to nie jest rozsądna strategia.




Czasem się z Wami dzielę tymi naszymi aktywnościami, ale zawsze pali mi się przy tym taka czerwona lampka. Bo sama słyszę często od innych rodziców, że ja to tak dużo robię fajnych rzeczy z dziewczynkami, a oni to nie mają pomysłów, czasu, energii, ochoty. Macie poczucie, że to, co czasem się tu pojawi, to nasza codzienność. Nic bardziej mylnego. Nasza codzienność pełna jest monotonii i zwyczajności. Inspirujące rzeczy robimy od wielkiego dzwonu. Nasze codzienne życie pełne jest przygotowywania posiłków (i nie, nie gotujemy codziennie wszystkiego wspólnie, szczerze mówiąc najchętniej pozbywam się na ten czas dziewczynek, bo zwyczajnie szybciej mi idzie przygotowywanie bez łapania spadających przedmiotów, ścierania rozlanej wody i całowania skaleczonych miejsc), sprzątania, mycia rąk, zmiany pieluch i tym podobnych spraw. Tak jak wielu z Was długo tkwiłam w przekonaniu, że powinnam więcej robić dla dziewczynek. W końcu zdałam sobie jednak sprawę, że powodowało to mnóstwo napięć we mnie i niespełnionych oczekiwań z ich strony. Kiedy odpuściłam, nasze życie złapało właściwy rytm, zapanowało w nim o wiele więcej spokoju, dziewczynki szybko złapały, że każdy ma swoje aktywności i z lubością oddają się zabawie beze mnie (co wcześniej wydawało się niemożliwe, szczególnie D.), a dzięki temu znajdujemy wreszcie czasem czas i ochotę na zrobienie czegoś kreatywnego.




I do tego samego zachęcam Was dziś bardzo mocno. Pożyjcie trochę życiem na zwolnionych obrotach. Doświadczcie zwykłych czynności jako wartości samych w sobie, nie jako punktów do zaliczenia. Zobaczcie, jak czujecie się z tym wszystkim, co się dzieje. Co w Was żywe, co Was boli, co cieszy, czym się trzeba zaopiekować. Zaufajcie swoim dzieciom, one doskonale zajmą się same sobą, kiedy doświadczą wolności, jaką otrzymają (przyzwyczajanie się do niej może im chwilę zająć, tak jak nauka chodzenia, samodzielnego jedzenie itp., nie chciejcie efektów od razu!).

Ten zły czas wykorzystajcie dobrze.

Bo musimy przetrwać w jak najlepszej kondycji, żeby mieć siłę mierzyć się z życiem po, które kiedyś nadejdzie.

Ostatnio ogłosiliśmy już trzeci rok z rzędu, iż organizujemy wspólne pieczenie i ozdabianie pierniczków. Lista zaproszonych osób... ok.20 dorosłych + dzieci. Kiedy opowiadam o tym postronnym osobom, zazwyczaj łapią się za głowę i pytają, czy mi się chce tak wszystko szykować. Wyobrażają sobie pewnie godziny spędzone w kuchni na wyrabianiu ciasta, masę pieniędzy wydanych na składniki i ozdoby dla zaproszonych gości, tymczasem ja wyjęłam jedynie z szafki naszą boską kolekcję foremek (a nazbieraliśmy tego sporo!). Umówiliśmy się na facebookowej grupie na konkretny termin. Część pokonały chorobym ale i tak zebrała nas się spora grupa. Parę ktosiów zadeklarowało przynieść upieczone pierniczki, ktoś składniki do wyrobienia ciasta na miejscu, jedni lukier, inni czekoladę, jeszcze inni posypki. Właściwie ostatecznie większość przyniosła wszystkiego po trochu. Każdy zrobił to, co czuł, że chce zrobić dla siebie i dla innych obecnych. Dzieciaki zasiadły dookoła stołu, wałkowały, wykrawały, zdobiły i pożerały pierniki na miejscu. Dorośli przyglądali się z boku, rozmawiali, czasem przysiedli się do stołu, ale raczej żeby samemu coś udekorować, niż żeby pilnować swojej pociechy.

Kiedyś wydawało mi się, że taka impreza okupiona być musi godzinami mojej pracy, przygotowań i stresu. Dziś nie mogę się doczekać kolejnej Trochę Fajnej Soboty. To dla mnie czas, kiedy odpoczywam, ładuję akumulatory, napełniam swój kubeczek. Czas, w którym zupełnie nie czuję się oceniania, bez względu na to, jak brudne mam okna (a mam!), czy mam makijaż i czy zdążyłam przygotować coś do jedzenia. A dziewczynki mają swoją bezpieczną społeczność, która daje im poczucie przynależności, ale też wiele tego, czego nam z TFT brak. Kiedy ktoś mówi mi, że to niedobrze, że nie chodzą do przedszkola, bo brak im grupy rówieśniczej, nie mam najmniejszych wątpliwości - mają coś o wiele cenniejszego. Mają wioskę, pełną nie tylko dzieci w ich wieku, dzieci w każdym wieku, ale także wspierających dorosłych. Wioskę, w której panuje swoboda, szacunek i zrozumienie. Nie mogłabym im dać nic lepszego ponad własną miłość, wolność i właśnie to.

Już dziś więc na te nadchodzące święta - życzę Wam również wspierającej wioski. Nie czekajcie, aż spadnie Wam z nieba. Dajcie jej szansę powstać. Zróbcie ten pierwszy krok. Dookoła jest mnóstwo wspaniałych ludzi, trzeba tylko dać szansę, by mogła powstać więź.